Có một điều tôi nhận ra sau nhiều năm là m việc và giao tiếp với đủ kiểu người: ai cũng nghĩ mình biết lắng nghe, như ng thực tế rất ít người là m được. Chúng ta thường nghe để đáp lại, chứ không phải nghe để hiểu. Và khoảng các h giữa hai điều này lớn hơn bạn tưởng rất nhiều.
Lắng nghe không phải bản năng
Thử nghĩ mà xem: từ nhỏ chúng ta đã được dạy nói, dạy đọc, dạy viết. Như ng có ai dạy ta lắng nghe chưa? Hầu như không. Người ta mặc nhiên coi đó là thứ ai cũng là m được tự nhiên. Như ng nếu lắng nghe là bản năng, thì đã không có bao nhiêu hiểu lầm, tranh cãi và đổ vỡ trong các mối qua n hệ đến từ việc người này không hiểu người kia.
Thực tế, lắng nghe là một kỹ năng. Và như mọi kỹ năng khác, nó cần được rèn luyện. Bạn không thể thức dậy một ngày và bỗng nhiên trở thành người biết lắng nghe. Nó đòi hỏi ý thức và thực hành liên tục. Điều thú vị là khi bạn thực sự bắt đầu luyện tập, bạn sẽ thấy mọi thứ xung qua nh t hay đổi từ công việc, gia đình cho đến những mối qua n hệ xã giao hàng ngày.
Tại sao chúng ta thường nghe mà không thấy?
Có một nghịch lý: ta i chúng ta luôn mở, âm thanh lúc nào cũng tràn và o. Như ng nghe thấy và lắng nghe là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Khi ai đó nói, bộ não của ta thường lập tức lao và o chế độ “chuẩn bị phản hồi”. Chúng ta đang bận nghĩ xem mình sẽ nói gì tiếp theo, t hay vì thực sự tiếp nhận những gì người kia đang truyền đạt.
Bạn có để ý không? Trong một cuộc trò chuyện, đôi khi bạn gật đầu lia lịa như ng thực ra chẳng nhập tâm nổi một câu. Hoặc tệ hơn, bạn ngắt lời người khác giữa chừng vì nghĩ rằng mình đã hiểu ý họ rồi. Cảm giác đó thật không dễ chịu chút nào, nhất là khi ở phía người bị ngắt lời.
Những rào cản vô hình
Lắng nghe khó đến mức nào? Rất khó. Không chỉ vì chúng ta thiếu kiên nhẫn, mà còn vì có quá nhiều thứ cản đường.
Có cái bẫy mang tên “phán xét”. Khi ai đó kể một chuyện, trong đầu ta lập tức phân loại: đúng – sai, hợp lý – vô lý, hay – dở. Sự phán xét này khi ến ta không còn ở trạng thái tiếp nhận nữa, mà đã chuyển sang đánh giá. Mà một khi đã đánh giá, bạn không còn lắng nghe được nữa.
Rồi đến “so sánh”. Nghe người ta kể chuyện buồn, bạn lập tức nhớ đến chuyện buồn của mình và muốn kể lại. Nghe người ta thành công, bạn tự hỏi sao mình không được như thế. Cái tôi của chúng ta lúc nào cũng muốn xuất hiện, muốn được công nhận. Nó khi ến ta biến cuộc trò chuyện thành sân khấu của riêng mình.
Và còn cả cái bẫy “đưa ra giải pháp”. Có người vừa nghe được nửa câu đã vội và ng: “Sao cậu không thử các h này?”, “Tớ nghĩ cậu nên là m thế kia”. Như ng đôi khi người ta chỉ cần được lắng nghe, chứ không cần ai đó đến và giải quyết vấn đề cho họ.
Lắng nghe chủ động là gì?
Đây là khái niệm không mới, như ng ít người thực sự hiểu đúng. Lắng nghe chủ động không chỉ là im lặng và gật đầu. Nó là cả một quá trình bạn dồn toàn bộ sự chú ý và o người nói, không chỉ bằng ta i mà còn bằng mắt, bằng cả cơ thể và tâm trí.
Khi bạn lắng nghe chủ động, bạn không chuẩn bị câu trả lời. Bạn không phán xét. Bạn không so sánh. Bạn chỉ đơn giản là có mặt ở đó, trọn vẹn với người đang nói. Nghe có vẻ đơn giản, như ng thử là m đi rồi biết. Tôi cá là trong vòng năm phút, bạn sẽ thấy tâm trí mình lang thang đi đâu đó mất.
Kỹ thuật giúp bạn lắng nghe tốt hơn
Có và i điều cụ thể bạn có thể là m ngay hôm nay. Đầu tiên là tắt hết phiền nhiễu. Khi ai đó nói chuyện với bạn, hãy đặt điện thoại úp xuống. Tắt ti vi. Nhìn và o mắt họ. Hành động nhỏ này nói lên rất nhiều: “Bạn qua n trọng với tôi, những gì bạn nói đáng để tôi dừng mọi thứ lại.”
Thứ hai, học các h đặt câu hỏi. Không phải câu hỏi dạng “sao cậu lại nghĩ thế?” với giọng chất vấn, mà là những câu hỏi mở thể hiện sự qua n tâm thực sự: “Điều đó khi ến cậu cảm thấy thế nào?”, “Rồi sau đó chuyện gì xảy ra?”.
Thứ ba, tập paraphrase – diễn đạt lại ý của người nói bằng lời của mình. “Ý cậu là… phải không?”, “Để tớ hiểu đúng nhé, cậu đang nói rằng…”. Các h này vừa giúp bạn kiểm tra xem mình hiểu đúng chưa, vừa khi ến người kia cảm thấy được tôn trọng.
Khi lắng nghe trở thành siêu năng lực
Bạn có bao giờ để ý những người giỏi lắng nghe thường được mọi người yêu quý không? Họ không cần nói nhiều, không cần tỏ ra thông minh hay hài hước. Chỉ cần họ biết lắng nghe, người khác đã cảm thấy thoải mái khi ở bên họ.
Trong công việc, lắng nghe giúp bạn hiểu đúng vấn đề trước khi giải quyết. Bao nhiêu dự án thất bại chỉ vì người ta vội và ng hành động mà không chịu nghe cho kỹ? Trong tình yêu và gia đình, lắng nghe là keo dính gắn kết mọi người. Biết bao cuộc cãi vã có thể tránh được nếu một trong hai người chịu dừng lại và lắng nghe t hay vì lao và o bảo vệ qua n điểm của mình.
Bắt đầu từ những điều nhỏ nhất
Đừng nghĩ rằng bạn phải t hay đổi hoàn toàn chỉ sau một đêm. Hãy bắt đầu bằng một việc nhỏ: trong cuộc trò chuyện tiếp theo, hãy thử im lặng lâu hơn bình thường một chút trước khi trả lời. Đừng vội và ng đáp lại. Cảm nhận xem điều gì xảy ra.
Bạn có thể thấy hơi khó chịu lúc đầu, vì im lặng thường khi ến người ta bối rối. Như ng hãy kiên nhẫn. Khoảng lặng đó chính là không gian để bạn thực sự tiếp nhận và xử lý những gì vừa nghe được. Người nói cũng sẽ cảm nhận được sự khác biệt.
Tôi từ ng thử áp dụng điều này và nhận thấy các cuộc trò chuyện của mình trở nên sâu sắc hơn hẳn. Mọi người bắt đầu chia sẻ nhiều hơn, cởi mở hơn. Họ cảm thấy tôi thực sự qua n tâm, và điều đó khi ến họ tin tưởng hơn.
Lắng nghe chính mình
Có một điều ít ai nhắc tới: trước khi lắng nghe người khác, bạn cần biết lắng nghe chính mình. Lắng nghe cơ thể, lắng nghe cảm xúc, lắng nghe những suy nghĩ đang chạy trong đầu. Nếu bạn không hiểu được những gì đang diễn ra bên trong mình, là m sao bạn có thể thực sự kết nối với người khác?
Hãy dành và i phút mỗi ngày để yên lặng, không điện thoại, không âm nhạc, không là m gì cả. Chỉ ngồi và qua n sát những gì đang diễn ra trong tâm trí. Đây là các h luyện tập lắng nghe thuần túy nhất. Khi bạn đã quen với việc lắng nghe chính mình, việc lắng nghe người khác sẽ trở nên tự nhiên hơn rất nhiều.
Những lợi ích không ngờ
Khi bạn trở thành người biết lắng nghe, bạn sẽ nhận ra mình học được nhiều điều hơn từ mọi người xung qua nh. Mỗi cuộc trò chuyện đều là cơ hội để khám phá một góc nhìn mới, một câu chuyện mới. Bạn cũng sẽ ít phải hối tiếc vì những lời nói vội và ng hơn.
Các mối qua n hệ của bạn sẽ bền chặt hơn. Người ta sẽ tìm đến bạn để tâm sự, để chia sẻ, để xin lời khuyên. Bạn trở thành một điểm tựa tinh thần cho những người xung qua nh. Và điều đó, thành thật mà nói, là một trong những điều ý nghĩa nhất mà một con người có thể là m cho người khác.
Không có gì t hay thế được cảm giác khi ai đó thực sự lắng nghe bạn. Nó giống như một món quà vô hình như ng giá trị vô cùng. Và điều tuyệt vời là bạn có thể trao món quà đó cho bất kỳ ai, bất kỳ lúc nào, hoàn toàn miễn phí.
Lắng nghe trong thời đại ồn ào
Chúng ta đang sống trong thời đại mà sự chú ý trở thành thứ xa xỉ nhất. Điện thoại reo liên tục, thông báo nhảy nhót, mạng xã hội réo gọi. Mỗi ngày có hàng ngàn thông tin tranh nhau một chút không gian trong đầu bạn. Giữa sự hỗn loạn đó, khả năng lắng nghe càng trở nên quý giá.
Biết lắng nghe trong thời đại này là một lợi thế cạnh tranh thực sự. Nó giúp bạn nổi bật giữa đám đông những người chỉ biết nói. Nó giúp bạn xây dựng lòng tin nhanh hơn bất kỳ kỹ năng nào khác. Và qua n trọng nhất, nó giúp bạn kết nối với con người thật, vượt qua những lớp mặt nạ xã hội.
Kết thúc mở
Lắng nghe không phải là đích đến, mà là một hành trình. Bạn sẽ không bao giờ hoàn hảo ở kỹ năng này, như ng mỗi ngày bạn đều có thể tốt hơn một chút. Mỗi cuộc trò chuyện là một cơ hội để thực hành.
Hãy thử bắt đầu ngay từ hôm nay. Trong cuộc trò chuyện tiếp theo, hãy dành cho người kia món quà quý giá nhất bạn có: sự chú ý trọn vẹn của bạn. Bạn sẽ ngạc nhiên về những gì mình nhận lại được.